ناباروری یکی از مسائل مهم سلامت باروری در جهان امروز است که ابعاد آن فراتر از جنبههای پزشکی بوده و با عوامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و روانی نیز ارتباط دارد. در همین راستا، طرح پژوهشی «بررسی موانع و تسهیلگرهای درمان ناباروری» در سال ۱۴۰۳ انجام شده است. برای آشنایی بیشتر با نتایج این پژوهش، گفتوگویی با دکتر راضیه طغرلی انجام دادهایم.
هرمزگان من- دکتر راضیه طغرلی عضو هیئت علمی گروه پزشکی و عضو شورای پژوهشی مرکز تحقیقات بهداشت باروری و ناباروری دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان در ابتدای این گفتوگو درباره هدف اجرای این مطالعه توضیح داد: این پژوهش در سال ۱۴۰۳ و با هدف شناسایی موانع و عوامل تسهیلکننده در مسیر تشخیص و درمان ناباروری انجام شد.
بر اساس آمارهای جهانی، حدود ۱۰ درصد از زوجها در دنیا با ناباروری مواجه هستند و این میزان در ایران حدود ۱۱.۳ درصد برآورد شده است.
ناباروری میتواند به صورت اولیه، یعنی عدم تجربه بارداری از ابتدا، یا ثانویه، یعنی ناتوانی در بارداری پس از یک بارداری قبلی یا تجربه سقطهای مکرر، بروز پیدا کند. با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از مشکلات زوجهای نابارور تنها به عوامل بیولوژیک محدود نمیشود، تلاش کردیم در این مطالعه عوامل ذهنی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی مؤثر بر مسیر درمان را شناسایی کنیم.
وی درباره پرسش اصلی این تحقیق گفت: در سالهای اخیر با افزایش ناباروری و در عین حال کاهش نرخ جایگزینی جمعیت روبهرو هستیم. در چنین شرایطی، گروه قابل توجهی از افراد تمایل به فرزندآوری دارند اما به دلایل مختلف قادر به تجربه بارداری نیستند. بنابراین سؤال اصلی این پژوهش این بود که چه موانعی در مسیر تشخیص و درمان ناباروری وجود دارد و چه عواملی میتواند این مسیر را برای زوجها تسهیل کند.
به گفته این پژوهشگر، ناباروری صرفاً یک مسئله پزشکی نیست. در فرهنگ ایرانی، فرزندآوری یک ارزش اجتماعی مهم محسوب میشود و ناباروری میتواند با پیامدهایی مانند اضطراب اجتماعی، کاهش عزت نفس و تجربه انگ اجتماعی همراه باشد. در بسیاری از موارد زوجهای نابارور با قضاوت اطرافیان مواجه میشوند. از سوی دیگر، کاهش نرخ جایگزینی جمعیت نیز اهمیت اجتماعی این موضوع را دوچندان کرده است.
دکتر طغرلی درباره روش اجرای این پژوهش تصریح کرد: در این مطالعه از روش کیفی و مصاحبههای عمیق استفاده کردیم. تجربه ناباروری برای افراد مختلف معانی متفاوتی دارد و بسیاری از ابعاد این تجربه در پرسشنامههای معمول قابل شناسایی نیست. بنابراین تلاش کردیم با شنیدن روایتها و تجربههای واقعی زوجها، درک عمیقتری از موانع و تسهیلگرهای درمان ناباروری به دست آوریم.
نتایج این پژوهش نشان میدهد که موانع درمان ناباروری در چند سطح مختلف قابل شناسایی است. به گفته وی، در سطح فردی عواملی مانند سواد سلامت ناکافی، آگاهی محدود درباره باروری سالم، خجالت و شرم از مراجعه به مراکز درمانی، سبک زندگی ناسالم و برخی بیماریها مانند دیابت، واریکوسل یا اختلال در کیفیت اسپرم و تخمک میتوانند بر روند درمان تأثیرگذار باشند.
وی ادامه داد: در کنار این عوامل، موانع اجتماعی و فرهنگی نیز نقش مهمی دارند. انگ اجتماعی ناباروری، قضاوتهای اطرافیان، آموزش ناکافی در دورههای پیش از ازدواج و برخی تحولات اجتماعی مانند تأخیر در سن ازدواج و فرزندآوری از جمله عواملی هستند که میتوانند روند تشخیص و درمان را تحت تأثیر قرار دهند.
به گفته دکتر طغرلی، فشارهای روانی نیز بخش مهمی از تجربه ناباروری را تشکیل میدهد. بسیاری از زوجها احساس گناه، ناامیدی یا افسردگی را تجربه میکنند و در برخی موارد ناباروری در مردان با تضعیف حس مردانگی همراه میشود. این فشارهای روانی میتواند بر تصمیم زوجها برای ادامه یا ترک درمان تأثیر بگذارد.
در کنار این موانع، عوامل اقتصادی و درمانی نیز مطرح هستند. هزینههای تشخیص اولیه، مشکلات بیمهای، دسترسی محدود برخی مناطق به مراکز درمان ناباروری و مراجعه اولیه به درمانهای سنتی از جمله چالشهایی است که در این پژوهش به آن اشاره شده است. علاوه بر این مشکلات معیشتی یکی از مهمترین موانعی است که زوجین را از فرزند آوری به موقع یا از تعدد فرزندان بر حذر می دارد.
با این حال، این مطالعه برخی عوامل تسهیلکننده را نیز شناسایی کرده است. دکتر طغرلی در اینباره گفت: حمایت اجتماعی و خانوادگی، سیاستهای حمایتی دولت، گسترش پوشش بیمهای خدمات درمان ناباروری، ارائه تسهیلات مالی و همچنین آموزشهای مرتبط با سلامت باروری میتواند نقش مهمی در تسهیل مسیر درمان داشته باشد. همچنین آموزش نوجوانان و جوانان درباره سبک زندگی سالم و سلامت باروری میتواند در پیشگیری از برخی موارد ناباروری در آینده مؤثر باشد.
وی معتقد است نتایج این مطالعه میتواند برای برنامهریزان حوزه سلامت و سیاستگذاران جمعیتی نیز مفید باشد.
بازنگری در برنامههای آموزشی، استفاده از ظرفیت رسانهها و شبکههای اجتماعی برای افزایش آگاهی عمومی و طراحی سیاستهای حمایتی مؤثر از جمله اقداماتی است که میتواند بر اساس یافتههای چنین پژوهشهایی مورد توجه قرار گیرد.
در پایان، دکتر طغرلی خطاب به زوجهای نابارور گفت: امروزه با پیشرفتهای پزشکی، در بسیاری از موارد امکان درمان ناباروری وجود دارد. مهمترین نکته این است که زوجها در زمان مناسب برای تشخیص و درمان اقدام کنند و در مسیر درمان با تیم درمانی خود ارتباط مستمر داشته باشند. همچنین نباید تحت تأثیر قضاوتهای اجتماعی قرار بگیرند.
به گفته وی، مهمترین نتیجه این پژوهش آن است که ناباروری یک مسئله چندبعدی است و حل آن نیازمند همکاری حوزههای مختلف از جمله نظام سلامت، بخشهای فرهنگی و اجتماعی، سیاستگذاران و نظام آموزشی است.
انتهای پیام/ محمد جواد سالاری