گفتگوی اختصاصی هرمزگان من با مصیب رجایی فعال رسانهای هرمزگان
هرمزگان من_ چرا هرمزگان از ثروتش سهمی ندارد؟!/رسانه باید تضاد میان ثروت هرمزگان و رنج مردمانش را درمان کند؛ خبرنگار منتقد، با نقد منصفانه میتواند مشاور مسئولان باشدخبرنگار باسابقه هرمزگانی معتقد است؛ رسانه زمانی میتواند مرجع افکار عمومی باشد که از بازنشر صرف اخبار رسمی فاصله بگیرد، به میان مردم برود، مسئله را کشف کند و پیگیرانه تا رسیدن به نتیجه، مطالبات جامعه را دنبال کند؛ او نقد منصفانه را نه تقابل با مدیران، بلکه نوعی مشاوره اجتماعی برای اصلاح امور میداند؛ مشروط بر آنکه مسئولان نیز ظرفیت شنیدن صداهای متفاوت را داشته باشند.
به گزارش نشریه هرمزگانِ من، مصیب رجایی از سال ۱۳۸۴ و پس از گذراندن دوره آموزش خبرنگاری در باشگاه خبرنگاران جوان، فعالیت حرفهای خود را از خبرگزاری شبستان آغاز کرد و در بیش از دو دهه گذشته، بهصورت مستمر در عرصه رسانه هرمزگان حضور داشته است.
او اکنون مدیریت نمایندگی خبرگزاری شبستان در هرمزگان، سرپرستی روزنامههای کار و کارگر، هدف و اقتصاد و عصر رسانه، خبر فوری و همچنین مدیرمسئولی پایگاه خبری داماهی را بر عهده دارد.
رجایی علاوه بر فعالیت حرفهای، عضو هیئتمدیره و دبیر انجمن صنفی کارفرمایی مطبوعات و رسانههای استان هرمزگان عضو فعال بسیج رسانه استان و بازرس خانه مطبوعات هرمزگان است.
پایگاه خبری داماهی را با هدف معرفی ظرفیتها و توانمندیهای هرمزگان، بازتاب مسائل و مطالبات مردم و تقویت جریان رسانهای حرفهای و مطالبهگر راهاندازی کرده است؛ رسانهای که قرار است در حوزههای مختلف مانند صنعت، اقتصاد، دریا، شیلات و آبزیان، کشاورزی، گردشگری، میراث فرهنگی، محیطزیست، فرهنگی هنری، ورزشی، آموزش و مسائل اجتماعی نقش فعالتری ایفا کند.آنچه در ادامه میخوانید، گفتگوی اختصاصی هرمزگان من با مصیب رجایی درباره مسیر فعالیت رسانهای، تحولات فضای خبر، چالشهای پیش روی خبرنگاران و آینده رسانه در هرمزگان است.
هرمزگان من: اگر بخواهید مسیر رسانهای خودتان را در یک جمله توصیف کنید، آن جمله چیست؟رجایی: مسیر رسانهای من، بیش از دو دهه تلاش برای شنیدن صدای مردم، پیگیری مطالبات آنان و معرفی ظرفیتها و توانمندیهای هرمزگان بوده است؛ مسیری که با عشق و علاقه آغاز شد و همچنان با دغدغه مردم و توسعه استان ادامه دارد.
هرمزگان من: چه نقطهای باعث شد وارد رسانه شوید و چرا هنوز در این مسیر ماندهاید؟رجایی: علاقه من به نوشتن از دوران مدرسه شکل گرفت و انشاهایم معمولاً مورد توجه و تشویق معلمان قرار میگرفت.
حتی در آن سالها، برای خانوادههایی که مسافری در کشورهای حوزه خلیج فارس داشتند، نامه مینوشتم؛ در دوران دبیرستان، اگر فردی برای تنظیم درخواست اداری، نامه یا شکایت نیاز به کمک داشت، آن را برایش تنظیم میکردم.
همزمان مرتب روزنامه و مجله میخریدم و با علاقه اخبار را دنبال میکردم و این علاقه بهتدریج جدیتر شد تا اینکه در دوره آموزش خبرنگاری باشگاه خبرنگاران جوان شرکت کردم و پس از آن، در سال ۱۳۸۴ از طریق خبرگزاری شبستان وارد عرصه حرفهای خبر شدم.
دلیل ماندن من در این حرفه، پیش از هر چیز عشق و علاقه به کار رسانهای است. طی این سالها پیشنهادهای مختلفی برای فعالیت در حوزههای دیگر داشتهام، اما همواره رسانه را ترجیح دادهام؛ زیرا زمانی که تهیه، تنظیم و انتشار یک گزارش یا مصاحبه بتواند گرهی از مشکلات مردم باز کند یا صدای فردی را به گوش مسئولان برساند، احساس ارزشمندی عمیقی به خبرنگار میدهد.
همین احساس اثرگذاری اجتماعی، یکی از مهمترین دلایل ادامه مسیر من بوده است.هرمزگان من: پایگاه خبری داماهی با چه ایده و برای پاسخ به کدام خلأ راهاندازی شد؟رجایی: داماهی با هدف معرفی بهتر ظرفیتها، توانمندیها و داشتههای هرمزگان و در کنار آن، پیگیری جدیتر مطالبات مردم راهاندازی شد.
هرمزگان در حوزههای مختلف ازجمله صنعتی، دریایی، شیلات و آبزیان، کشاورزی و باغداری، گردشگری ساحلی و دریایی، صنایعدستی، میراث فرهنگی و آیینها و سنتهای بومی، فرهنگی هنری و ورزشی ظرفیتهای فراوان و کمنظیری دارد؛ اما بسیاری از این ظرفیتها آنگونه که باید، بهدرستی معرفی و روایت نشدهاند.
از سوی دیگر، در فضای رسانهای استان، متأسفانه کمتوجهی به مسائل واقعی مردم و کمبود تولید محتوای حرفهای، مستمر و مسئلهمحور کاملا احساس میشود و داماهی تلاش میکند در کنار پوشش اخبار روز، به سراغ موضوعات عینی زندگی مردم برود، گزارشهای میدانی و محتوای تخصصی تولید کند و هرمزگان را از منظر ظرفیتها، چالشها و مطالبات مردمانش روایت کند.
برای این رسانه، برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت تعریف شده است و یکی از مهمترین اهداف ما، جذب و تربیت نیروهای جوان، باانگیزه، مطالبهگر و متخصص در حوزههای گوناگون رسانهای است تا داماهی صرفاً یک پایگاه خبری نباشد، بلکه به بستری برای پرورش روزنامهنگاران حرفهای تبدیل شود.
هرمزگان من: مهمترین تغییری که از ابتدای فعالیت رسانهایتان تا امروز در فضای خبر هرمزگان دیدهاید چیست؟رجایی: فضای خبر در ۲۱ سال گذشته دگرگونیهای گستردهای را تجربه کرده است. ورود اینترنت و گسترش شبکههای اجتماعی، رسانههای برخط را در اولویت مخاطبان قرار داد.
سرعت انتشار خبر افزایش یافت و مخاطب نیز ارتباط مستقیمتر و بیواسطهتری با رسانه و تولیدکننده محتوا پیدا کرد.در سالهای اخیر، هوش مصنوعی نیز به یکی از عوامل تأثیرگذار در رسانه تبدیل شده و فرایند تولید، پردازش و انتشار محتوا را تحت تأثیر قرار داده است.
با این حال، استفاده از فناوری زمانی مفید است که در کنار آن، اصول حرفهای خبرنگاری، دقت، صحتسنجی، اخلاق رسانهای و مسئولیتپذیری حفظ شود. سرعت نباید جای صحت را بگیرد؛ از سوی دیگر، در مقایسه با گذشته، ظرفیت شنیدن نقد در میان بخشی از مسئولان بهتر شده است؛ هرچند هنوز مدیرانی هستند که کوچکترین نقد را برنمیتابند و ترجیح میدهند رسانهها صرفاً بازتابدهنده تعریف و تمجید از عملکرد آنان باشند.
این نگاه، با فلسفه واقعی رسانه و ضرورت شفافیت در تضاد است.هرمزگان من: اگر بخواهید یک جمله به خبرنگاران جوان هرمزگان بگویید، آن جمله چیست؟رجایی: در کنار تجربه عملی، از دانش آکادمیک و آموزش تخصصی غفلت نکنند؛ صحت و سقم خبر را فدای سرعت انتشار نکنند و همانگونه که از مسئولان انتظار نقدپذیری دارند، خودشان نیز نقدپذیر باشند.
خبرنگاری صرفاً یک شغل نیست؛ رسالتی اجتماعی و حرفهای ارزشمند است و خبرنگار میتواند صدای کسانی باشد که صدایشان به جایی نمیرسد و در حل مسائل و مشکلات مردم نقشآفرینی کند؛ بنابراین، ورود به این حرفه باید همراه با آگاهی، اخلاق، شجاعت و مسئولیتپذیری باشد.
هرمزگان من: به نظر شما مهمترین ضعف رسانهای استان هرمزگان در حال حاضر چیست؟رجایی: مهمترین ضعف رسانههای استان، کمتوجهی به مطالبات مردم و نرفتن به سراغ تولید محتوای مستمر، میدانی و مسئلهمحور است. بخشی از رسانهها بیشتر به بازنشر اخبار رسمی اکتفا میکنند، در حالی که رسانه باید به دنبال کشف مسئله، گفتوگو با مردم، ارائه گزارشهای تحقیقی و پیگیری نتیجه مطالبات باشد.ضعف دیگر، نگاه اقتصادی و غیرحرفهای برخی افراد به حوزه رسانه است.
رسانه حوزهای کاملاً فرهنگی است و مهمترین ملزوم آن عشق و علاقه به این کار است. متأسفانه در سالهای اخیر، عدهای با نگاه صرفاً اقتصادی وارد این عرصه شدهاند و رقابت ناسالمی را شکل دادهاند و این وضعیت موجب شده بسیاری از نیروهای نخبه و دلسوز از فضای رسانهای هرمزگان فاصله بگیرند.
هرمزگان من: رسانههای محلی هرمزگان چقدر توانستهاند بازتابدهنده مسائل واقعی مردم باشند؟رجایی: رسانههای محلی تا چند سال قبل، زمانی که شرایط اقتصادی بهتر بود، محتوای حرفهای و اثرگذاری تولید میکردند و هنوز هم تعدادی از رسانهها با جدیت و کیفیت فعالیت میکنند. با این حال، مشکلات مالی بسیاری از نشریات، بهویژه هفتهنامهها، توان تولید محتوای آنان را کاهش داده است.
رسانه محلی بیش از هر رسانه دیگری به مردم نزدیک است و باید بازتابدهنده مسائل واقعی جامعه باشد؛ اما تحقق این نقش به نیروی انسانی حرفهای، امکانات مالی، دسترسی آزاد به اطلاعات و حمایت مسئولانه دستگاههای متولی نیاز دارد.
امروز بسیاری از خبرنگاران حتی در تأمین حداقل نیازهای زندگی خود مشکل دارند.هرمزگان من: رسانههای استانی هنوز مرجعیت دارند؟ اگر نه، چرا این مرجعیت کمرنگ شده است؟رجایی: رسانههای استانی همچنان ظرفیت مرجعیت دارند، اما این مرجعیت در برخی حوزهها کمرنگ شده است. مهمترین دلیل آن، فاصله گرفتن بخشی از رسانهها از مسائل واقعی مردم، ضعف در تولید محتوای اختصاصی و میدانی و غلبه بازنشر بر روزنامهنگاری حرفهای است.
رسانهای که خبر دستاول، گزارش دقیق و پیگیری مستمر داشته باشد، همچنان میتواند مرجع افکار عمومی باشد. مرجعیت با تعداد دنبالکننده یا سرعت انتشار به دست نمیآید؛ بلکه نتیجه اعتمادسازی، دقت، استقلال نسبی و استمرار در پیگیری مسائل است.هرمزگان من: به نظر شما خط قرمز رسانه در نقد مسئولان چیست و نقد مؤثر چه تفاوتی با تخریب دارد؟رجایی: یکی از ویژگیهای مهم رسانه، نقد است؛ اما این نقد باید منصفانه و همراه با ارائه راهکار باشد. نقد مؤثر بر پایه اطلاعات دقیق، مستندات، شنیدن دیدگاه طرفهای مختلف و توجه به منافع عمومی شکل میگیرد.
در مقابل، تخریب معمولاً بر پایه غرضورزی، اطلاعات ناقص، بزرگنمایی یا حمله شخصی است.اگر نقد منصفانه و راهکارمحور باشد، خبرنگار منتقد میتواند در کنار مسئولان، نقش یک مشاور اجتماعی را برای رفع مشکلات مردم و جامعه ایفا کند. البته مسئولان نیز باید ظرفیت شنیدن نقد را داشته باشند.
متأسفانه برخی مسئولان با کوچکترین انتقاد، خبرنگار را از نشستها و برنامههای خود محروم میکنند. این رفتار نهتنها به رسانه، بلکه به شفافیت و اعتماد عمومی آسیب میزند.هرمزگان من: در عصر شبکههای اجتماعی، رسانههای رسمی چه مزیتی دارند که نباید از دست بدهند؟رجایی: مهمترین مزیت رسانه رسمی، اعتبار، مسئولیتپذیری و امکان راستیآزمایی است. در شبکههای اجتماعی، خبر میتواند در چند ثانیه منتشر شود، اما الزاماً دقیق یا قابل اعتماد نیست.
رسانه رسمی باید بتواند با صحتسنجی، ارائه زمینه و پیشینه خبر، گفتوگو با منابع مختلف و پیگیری نتایج، تفاوت خود را نشان دهد.رسانه رسمی نباید صرفاً نسخهای از شبکههای اجتماعی باشد. وظیفه آن تولید محتوای دقیق، تحلیل مسئله، روایت میدانی و دفاع از منافع عمومی است. اگر رسانه رسمی سرعت را با دقت، و دسترسی را با تخصص و اخلاق حرفهای همراه کند، همچنان مرجعیت خود را حفظ خواهد کرد.
هرمزگان من: اگر بخواهید یک آرزو برای آینده رسانه در هرمزگان مطرح کنید، آن آرزو چیست؟رجایی: آرزوی من این است که نسل جوان و تحصیلکرده وارد حوزه رسانه شود و پس از دریافت آموزشهای تخصصی، در مسیر توسعه صنعتی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی هرمزگان در کنار مسئولان کاردان و دغدغه مند به گونهای فعالیت کنند که دیگر شاهد درد و رنج و فقر و بیکاری مردم در استان ثروتمند و نشسته بر گنج هرمزگان نباشیم و بیماران هرمزگانی برای درمان مجبور به مسافرت به استان های همجوار نباشند و نوجوان و جوان هرمزگانی بخاطر فقر و بیکاری مجبور نباشد نهایت آرزویش رانندگی خودرو وانت سوخت کش باشد و با کوچکترین اتفاقی بسوزد و جزغاله شود و نام هرمزگان در رتبه برتر فقر و فلاکت باشد.
جامعه ای که خواهان پیشرفت و توسعه است به خبرنگارانی شجاع، مردمی، متخصص و مطالبهگر نیاز دارد؛ خبرنگارانی که به معنای واقعی پل ارتباطی میان مردم و مسئولان باشند، نه افرادی که از درد مردم بیخبرند و صرفاً با نگاه اقتصادی وارد حوزه خبر شوند.همچنین امیدوارم متولیان امر از خبرنگارانی که تنها حوزه فعالیتشان رسانه است، حمایت بیشتری داشته باشند و حداقل نیازهای حرفهای و معیشتی آنان را جدی بگیرند.
هرمزگان من: دوباره به ابتدای مسیر برگردید، باز هم رسانه را انتخاب میکنید؟ چرا؟رجایی: بله، بدون تردید دوباره خبرنگاری را انتخاب میکنم؛ زیرا این حرفه با علاقه، دغدغه و هویت من گره خورده است. اگر به ۲۱ سال پیش برگردم، تلاش میکنم حرفهایتر کار در حوزه رسانه را شروع کنم، رشته دانشگاهی مرتبط بخوانم و خودم را همواره در شرایط آموزشپذیری و یادگیری قرار دهم.
رسانه رسالت و حرفهای است که اگر با عشق و مسئولیتپذیری دنبال شود، میتواند اثر اجتماعی واقعی داشته باشد.هرمزگان من: داماهی را در پنج سال آینده در چه جایگاهی میبینید؟ رجایی: داماهی، به لطف خدا، باید در پنج سال آینده به رسانهای جریانساز و تأثیرگذار در مسیر توسعه هرمزگان تبدیل شود؛ رسانهای که هم در معرفی ظرفیتهای استان نقش داشته باشد و هم مطالبات مردم را با جدیت و شجاعت پیگیری کند.
هدف ما این است که داماهی به یک پایگاه حرفهای برای تولید گزارشهای میدانی، محتوای تخصصی و روایت مسائل استان تبدیل شود و در حوزههایی مانند صنعت، اقتصاد، دریا، شیلات، گردشگری، میراث فرهنگی، محیطزیست، آموزش و حکمرانی محلی نقش فعال داشته باشد.
در این مسیر، تربیت نیروهای جوان و توانمند، یکی از برنامههای اصلی ماست.
هرمزگان من: فکر میکنید خبرنگار در هرمزگان بیشتر باید به کدام موضوعات بپردازد که مغفول ماندهاند؟ رجایی: خبرنگاران هرمزگان باید بیش از گذشته به مشکلات مردم و توسعه استان بپردازند و مطالبهگری را در مرکز فعالیت خود قرار دهند.
برای نمونه، باید از صنایع درباره مسئولیتهای اجتماعیشان مطالبهگری شود. چرا صنعتی از ظرفیتهای استان استفاده کند، آلودگی ایجاد کند، از آب، برق و گاز هرمزگان بهره ببرد و در عین حال نیروی مورد نیاز خود را از استانهای دیگر تأمین کند؟ اگر نیروی متخصص در استان وجود ندارد، صنایع میتوانند با همکاری ادارهکل آموزش فنیوحرفهای و دانشگاهها، نیروی مورد نیاز خود را در هرمزگان تربیت کنند.
همچنین باید موضوعاتی مانند بیکاری، سهم واقعی استان از فعالیت صنایع، محل ثبت حسابهای بانکی شرکتها، پرداخت مالیات، توسعه سواحل، اقتصاد دریامحور، شیلات و آبزیان، کشاورزی و باغداری، گردشگری ساحلی و دریایی، محیطزیست، میراث فرهنگی و محرومیتهای آموزشی با جدیت بیشتری پیگیری شود.
چگونه ممکن است هرمزگان از یک سو میزبان صنایع بزرگ و منابع اقتصادی باشد و از سوی دیگر در صدر آمار بیکاری و فقر و فلاکت کشور قرار بگیرد؟! خبرنگار باید این تناقضها را ببیند، درباره آن سؤال کند و در این زمینه قلم بزند و تا رسیدن به پاسخ و نتیجه، موضوع را رها نکند.
گفتگوی «هرمزگانِ من» با مصیب رجایی، فراتر از روایت تجربه یک فعال رسانهای، بر یک ضرورت کلیدی در مسیر توسعه استان تأکید میگذارد: هرمزگان با وجود برخورداری از ظرفیتهای کمنظیر در حوزه دریا، انرژی، صنعت، تجارت و گردشگری، زمانی به توسعه پایدار دست خواهد یافت که منافع آن بهصورت ملموس در زندگی مردم محلی، اشتغال جوانان، حفاظت از محیطزیست و توزیع عادلانه فرصتها بازتاب پیدا کند.
آنچه از این گفتگو برمیآید، ضرورت عبور از نگاههای مقطعی و مدیریتهای پراکنده و حرکت بهسوی حکمرانی شفاف، پاسخگو و مبتنی بر مشارکت نخبگان، رسانهها و جوامع محلی است.
«هرمزگان من» نیز این گفتگو را نه پایان یک بحث، بلکه آغاز پیگیری مستمر پرسشهایی میداند که پاسخ به آنها میتواند فاصله میان ظرفیتهای عظیم استان و واقعیت زندگی شهروندان هرمزگانی را کاهش دهد.
انتهای پیام/ محمد جواد سالاری
نظرات